ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
245
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
بيان واقعه ربض در قرطبه در آن سال واقعه معروف بواقعه « ربض » در قرطبه ( اسيانى ) رخ داد . علت اين بود كه حكم بن هشام مالك آن ديار سرگرم شكار و عيش و نوش و خوشگذرانى بود . او پيش از آن گروهى از اعيان قرطبه را كشته بود . مردم شهر از او بستوه آمده سپاهيان او را آزار مىدادند اعتراض و بدخواهى مردم به جائى رسيد كه هنگام نماز منادى آنها ندا مىداد اى مخمور وقت نماز است ( مقصود حكم كه امير باشد ) . بعضى هم گستاخى كرده اين كلمه را به شخص او گفتند و هنگامى كه او را مىديدند دست مىزدند ( و استهزا مىكردند ) . او هم تدارك كار خود را كرد شهر قرطبه را مستحكم نمود . ديوار و حصار و برج و باروى آن را ساخت و خندق گرداگرد آن كند . سواران را گرداگرد خود جمع نمود و عده بسيارى غلام ( جنگى ) خريد و گروهى را با اسلحه براى نگهبانى كاخ خود گماشت اهالى قرطبه يقين كردند كه او قصد انتقام دارد بر كينه خود افزودند . او ماليات و عوارض سالانه را بدون شمار دريافت كرد و آنها بستوه آمدند . پس از آن ده تن از رؤساء اوباش را گرفت و بدار آويخت . مردم شوريدند و اهالى شهر و پيرامون آن آماده كارزار شدند . ناگاه غلامى كه شمشير خود را بصيقل داده بود و صيقل در پرداخت آن تعلل مىكرد شمشير را از او گرفت و با همان شمشير او را نواخت تا او را كشت و آن در ماه رمضان سال جارى بود . اهالى ربض ( كه واقعه آنها بدان نام مشهور شد ) شوريدند و مسلح شدند . سپاهيان و بنى اميه و غلامان هم در كاخ جمع شدند . حكم هم اسب و سلاح داد و سپاه خود را دسته دسته مرتب و آماده كارزار نمود . جنگ رخ داد و اهالى ربض پيروز شده كاخ را محاصره كردند . حكم خود فرود آمد و سلاح برداشت و بر اسب سوار شد و سپاهيان را بجنگ وادار و دليرى كرد غلامان پيشاپيش